مهدى رحمانى ولوى / منصور جغتايى
55
تاريخ علماى بلخ ( فارسي )
قرار داشته است . بيهقى نقل مىكند : چون از ديوان برگشتم نزديك او رفتم . وى خانهاى به كوى سيمگران داشت . آن شخص شايد طاهر دبير بوده است . « 1 » كوى عبد الاعلى از كوشك باب عبد الاعلى تا مسجد جامع در بلخ را چنان بياراستند كه هيچكس بلخ را بر آن جمله ياد نداشت و بسيار خوازه [ طاق نصرت ] زدند از بازارها تا سر كوى عبد الاعلى و ازآنجا تا درگاه و كويهاى محتشمان كه در آنجا اقامت داشتند . كوى عبد الاعلى يكى از كويهاى معروف بلخ است از ديگر كويهاى بلخ مىتوان از كويهاى زير نام برد : كوى علا كه از ديگر محلههاى معروف بلخ است ؛ كوى حرب بن غزوان كه اكنون به كوى دوكگران معروف است . گويا ، در اين محل صنايع دستى ساخته و پرداخته مىشده است ، كوى مهلب بن راشد كه در زمان سلطان محمود به كوى چكنويسان معروف بوده است ؛ كوى نويد كه همان دار مقاتل بن سليمان بوده است . « 2 » از ديگر كويهاى بلخ كه مىتوان از آنها ياد كرد ، كوى هندوان و كوى يهودان است كه بعدها به دروازهء هندوان دروازهء يهودان يا دروازهء يهوديه معروف شدند . اين اسامى حاكى از وجود محلههاى غير مسلمان است كه در آنها تجار هندى و يهودى ساكن بودهاند . « 3 » شمارى ديگر از محلههاى بلخ معروف به دار مىباشند ، مانند : دار القراضه ، دار الفرات ، دار الشكرى ، دار المقاتل ، دار العمرى ، دار أبى فاطمه و . . . اين محلهها مخصوص مسلمانان بودهاند كه اهل ذمّه در اين دارها حق توطّن نداشتهاند . « 4 » بازارهاى بلخ بازار باب شام كه تا محلهء حرب بن عبد اللّه بلخى ادامه داشته است . مردم آن اهل بلخ ، مرو و ختل بودند . هر محله به ساكنان همان محل تعلّق داشته و رئيس محل از خود آنها
--> ( 1 ) - پژوهشى در اعلام تاريخ بيهقى ، ص 561 . ( 2 ) - بحر الاسرار ، بخش بلخ ، ص 16 . ( 3 ) - تذكره جغرافياى تاريخى ايران ، ص 57 . ( 4 ) - بحر الاسرار ، بخش بلخ ، ص 16 .